|
|
| 7Ocak2009 |
|
|
| 7Ocak2009 |
|
FİZİKİ YAPISI Yüzölçümü :
6.570 km² Kirsehir ili,
39 05' 23" - 30 18' 00" kuzey enlemleriyle, 34 05' 04" - 34 07' 30" dogu
boylamlari arasinda yer alir. Yüzölçümü 6570 kilometrekare olan Kirsehir toprak
büyüklügü yönünden 57. Ilimizdir ve ülkemiz topraklarinin 1000'de 8,48'ini
kaplar. Kirsehir, kuzeyden Delice Irmak Vadisi, batidan Kaman-Kiliçözü Vadisi, güneyden Kizilirmak vadisi ve dogudan Seyfe Gölü çöküntü alani ile çevrilidir. Kirsehir il topraklari, Kizilirmak havzasinin orta bölümünde ve Iç Anadolu kivrim daglarinin temelini olusturan Orta Anadolu platosu üzerinde yer alir. Il alani 2. ve 3. zamanlardan beri siddetli asinma ugramistir. Daglar, ana çitalari disinda, düzleserek plato görünümü almistir. Çok sayida akarsu, genellikle neojen kalkerlerinden olusan bu yapiyi, kuzey, güney ve bati yönlerinde derin vadiler açarak parçalamistir. Yer yer genisleyen vadi tabanlarina 4. zaman eski ve yeni alüvyonlarinin dolmasiyla ilde tarimsal etkinlikler açisindan son derece önemli olan ovalar ortaya çikmistir. Il alaninin dogu kesimi, 2. ve 3. zamanlardaki kivrilma ve sikismalar sirasinda çöküntüye ugramis ve kapali bir havza olusmustur. Yükseltisi 1.110 metre olan çöküntü alaninin tabani eskiden sularla dolu iken 4. zaman alüvyonlarinin birikmesi sonucu, bugün bu göl alani küçülmüs ve Seyfe Gölü olarak adlandirilan orta büyüklükte bir göl durumuna dönüsmüstür. Naldöken dagi
Görüldügü gibi Kirsehir’de hemen hemen tüm yeryüzü sekillerine rastlanmakla birlikte, platolar çogunluktadir. Ilde yükseltisi 1500 metreyi asan alanlar çok azdir. Il alaninin yaklasik 5000 metre karesi 1000-1500 metre, 1500 metre karesi ise 500-1000 metre yükseltili kesimlerdir. Kirsehir ilinin %17 si daglarla,%65 i yayla ve platolarla ve %18 i ovalarla kaplidir. Kirsehir’e yaylalar sehri denilmistir.Topraklarinin 3 de 2 si 500-1200m.Yükseklikteki plato ve yaylalardan ibarettir. DAGLARI:Yayla ve plato görünümünde olan topraklarinin üzerinde 1500 m’ yi asan daglarin mühim kismi, Kizilirmak ile bunun kolu olan Delice Irmak arasinda olup baslica daglari sunlardir; En yüksek dagi olan Baran Dagi(1808m), Kargasekmez Dagi(1718m) Kervansaray Dagi(1679m) , Çiçek Dagi (1691m), Aliöllez Dagi(1528m) ve Naldöken Dagi (1504m). Höyüklü dagi Yayla ve platolar Yozgat’a dogru yükselirler. Yayla ve platolarin orman ve bitki örtüsü azdir. Fakat hayvanciliga müsaittir. Platolar kalkerli olup yagmur sularinin yer altinda toplanip alçak yerlerden kaynak olarak çikmasini temin eder böylece yaz aylarinda asiri kurakligi önler. Kargasekmez Dagi
Ilde çok az bir alani kaplayan daglar “Kirsehir Masifi” olarak adlandirilan ana plato üzerinde, kuzeyden baslayip sonra güneybatiya ve güneydoguya açilarak, il topraklarini parçalamaktadir. Iç Anadolu kivrim sistemine bagli olarak açilan bu daglar, Yozgat yöresini kaplayan Bozok platosu üzerinde belirginlesen daglarin, Delice Irmak Vadisinden sonraki uzantilari ile Nevsehir’in kuzeyini kaplayan Kizildag kütlesinin kuzeybati yönündeki uzantilari durumundadir. Ildeki daglarin en önemlileri ve bunlarin özellikleri söyle siralanabilir. Obruk dag’daki Magara Efsanesi: Obruk dagin kente bakan yüzünde bir magara vardir. Yöre bu magaraya iliskin türlü söylenceler anlatir. En bilinenleri sunlardir: Inanisina göre magaranin içinde ikiye ayrilan yolun birinde bir erkek, öbüründe bir kadin nöbet tutmaktadir. Yol uçsuz bucaksizdir, kimse sonuna varamaz. Magara suyla doludur. Bir tas atilsa sular tasip KIRSEHIR’i basacaktir. Buraya giren, havasizliktan bogulur. Bu yüzden kimse bu magaraya girmeye cesaret edemez. ‘ Suyu tasar da Kirsehir’i basar’ diye magaraya ufacik bir tas bile atilmaz. Magarada büyülü bir giysi vardir. Ele alinca dagilip dökülür, toplanip yerine konulursa eski haline döner. Obruk tepesi
Magaranin demir kapisi, ardinda durup dinlenmeden birbirine sürtünüp bilinen iki kiliç vardir. Günün birinde bir yigit bu kapiyi açacaktir. O yigit bu kiliçlara basini kaptirmadan geçerse içerde sakli her sey onun olacaktir. Söylencelerden birine göreyse bir zamanlar magaradaki yollardan biri bir saat ötedeki Karincali Köyü’ne çikmaktaydi. Magaranin köye açilan ucuna bakanlar gördükleri bir top isikla büyülenir, ardina düserler. Onlar kovalar, isik kaçar, bir türlü isiga ulasamazlar. Isigin ardina düsüp de geri dönen olmamistir. Günün birinde magaranin agzi bir örümcek agiyla kapanir. Öyle korkunç bir görünümü vardir ki kimse buradan geçmeye cesaret edemez. Bir zaman sonra bir kus bu örümcek agina yuva yapar. Örümcek ona dokunmaz. Kusun yavrulari olur,büyümeye baslar. Bir gün kocaman bir yilan, yavrulari yemek isteyince örümcek onu agina çeker, yutuverir. Bu yüzden örümcek KIRSEHIR’de kutsal sayilir. Magara agzinda ‘Obruuuuk’ diye bagirilirsa ‘Obruk’ diye yanit gelir. Inanisa göre bu yaniti verenler cin tayfasidir. Çiçek Dagi: Çiçekdag ilçesinin batisindaki platonun ortasinda yükselen Çiçek daginin yükseltisi, 1.691 metredir. Genellikle kretase kalkerinden olusan Çiçek dagi, Deliceirmaga akan derelerin açtigi derin vadilerle parçalanmistir. Bozkir kusagi içerisinde yer alan Kirsehir’de bozuk nitelikte de olsa orman örtüsü bulunan tek dag budur. Orman örtüsü dogudan güneye ve güneybatiya gidildikçe ortadan kalkar. Agaç ve kültür bitkilerine, ancak vadi tabanlarinda rastlanir. Çiçek daginin ana çatisi disinda , konglomera kalker ve marn gibi maddelerden olusan yapinin yumusaklarina bagli olarak hizla asinmis ve tarim yapilabilen platolara dönüsmüstür. Baran Dagi: Kirsehir kenti ile Kaman ilçesi arasinda kalan 1000 - 1500 metre yükseltili platolar üzerinde yükselen Baran Dagi, batidan güneydoguya dogru uzanir. Yükseltisi 1808 metre olan Baran dagi ayni zamanda ilinde en yüksek noktasidir. Baran dagi kütlesi doguda merkezi ilçe alanina dogru sokularak Naldöken, Cemele, Kargasekmez daglari ile bunlarin arasina serpilmis Höyüklü, Obruk ve Emirburnu tepelerini olusturur. Batida Kaman ilçesinin kuzeydogusundaki 1.609 yükseltili buzluk dagi da ayni kütlenin devamidir. Kervansaray Daglari: Seyfe Gölü çöküntü alani ile Kirsehir kenti arasini dolduran Kervansaray Daglari kuzeybatidan güneydoguya dogru uzanarak Mucur ilçesine sokulur. Mucur yakinlarinda ayni yönde uzanan platolar üzerinde belirginligi azalan daglar, ilçenin kuzeydogusunda yeniden kabararak, Nevsehir’in kuzeyini kaplayan Kizil dag kütlesiyle birlesir. Kervansaray daglarinin en yüksek noktasi Kirsehir kentinin kuzeydogusunda kalan 1.679 metre yükseltili tepedir. Ayni siranin öbür önemli doruklari Mucurun kuzeybatisindaki Armutlu dagi ve Köpekli dagi ile ilçenin kuzeydogusundaki Kirlangiç dagi ve Kizil dagdir. Genellikle bitki örtüsünden yoksun olan bu daglar akarsularin açtigi derin vadilerle parçalanmistir. Ayrica siddetli asinma sonucu yer yer düzleserek platolara dönüsmüstür. Aliöllez Dagi: Kaman ilçesinin güneyinden baslayip, güneydogu yönünde uzanan Aliöllez dagi fazla yüksek olmamasina karsin Ibrisim yöresine dek düzenli biçimde uzanir. En yüksek noktasi1.528 metredir. Çiplak olan bu dag sirasi özellikle Hirfanli baraji yönünde derin olarak parçalanmistir. OVALAR: Bu bölgede bazi yerlerde genis çöküntü alanlari ve asinma ovalari meydana gelmistir. Bunlarin en önemlisi 1110m. Yükseklikteki Seyfe ovasidir. Akarsularin açtigi vadiler dar ve derindir. Önemli vadiler Kizilirmak, Kiliçözü ve delice irmak vadileridir. Kirsehir Kiliçözü vadisi Çoguna kadar dik olarak uzanir. Çogundan sonra genisler. Vadinin dogu ve batisinda tasinma yolu meydana gelen Çogun Ovasi 2500 hektar ve 2400 hektarlik Güzler ovasi bulunur. Kirsehir il alaninin %64,5 i paltolarla kaplidir. Yozgat yöresinde oldukça yüksek olan platolarin, Deliceirmak, Kizilirmak yayi içinde kalan bölümleri önemli ölçüde azalir. Çiçekdagi Kirsehir arasinda yükseltisi arasinda yükseltisi 850-1000 metre arasinda olan paltolarin yüzeyleri genellikle eosen kalkerleri, marnlar ve alçitasi serileriyle örtülüdür. Güneybati kuzeydogu yönünde akan derelerin açtigi vadilerle parçalanan platonun büyük bölümü kuru tarima ayrilmistir. Orman örtüsünden yoksun olan paltolar, Iç Anadolu’nun karasal iklim kusagi içinde kaldigindan, ot bakimindan da zengin degildir. Bu durumuyla paltolar daha çok, küçükbas hayvan yetistiriciligine uygundur. Kirsehir il merkezinin kuzey ve kuzeydogusunu kaplayan platolarin yükseltisi 500-1.200 metre arasindadir. Bütünüyle çiplak olan ve karstik bir yapi gösteren bu paltolar, kurak ve sicak yaz aylarinda çevre için birer su kaynagi olusturmaktadir. Kis ve bahar aylarinda düsen yagislar, kalkerli yapida alt katmanlarina geçmekte ve düsük yükselti basamaklarindan yeniden kaynak olarak yüzeye çikmaktadir. Yer yer tek yillik çayir otlariyla kapli yaylalarda genellikle, küçükbas hayvancilik yapilmaktadir. Kirsehir kentinin güneyi, batisi ve dogusunda genis alanlar neojende olusmus platolarla örtülüdür. Yükseltileri 1.000-1.200 metreler arasinda degisen bu platolar neojen konglomeralari ile göl kalkerlerinden olusmustur. Hayvancilik açisindan çok önemli olan bu platolarin yapisi yumusak oldugu için asinma çok siddetli olmus, akarsularin açtigi derin vadi oluklarinda ve çesitli büyüklükteki çöküntü alanlarinda asinma ovalari ortaya çikmistir. Asinma ovalarinin en önemlisi 1.110 metre yükseltili Seyfe Ovasidir. KIRSEHIR KALESI EFSANESI Asirlar önce Kirsehir’de bir bey yasarmis. Beyligi konusun da kesin bilgiler yoktur. Ama tüm babalar gibi evlat düskünü bir babaymis. Tanri ona bir tek ogul ve beylik vermis. Beyligi Kirsehir de babaligi evinde hüküm sürermis. Tanrini verdigi evladin iyisi kötüsü, güzeli çirkini olmaz. Eger bir babanin bir tek çocugu olursa, tüm sevgileri ve ilgisi de elbette onun üzerinde olur. Aradan yillar geçmis, beyin oglu büyüyüp gelisirken, bey ihtiyarlastigina, kocamisligina, yolun sonuna yaklastigina aldiris etmezmis. “nasil olsa aslan gibi oglum var. Yerime o geçer, ocagimi tüttürür. Beyligimi sürdürür. Adimi yasatir. Neslimi devam ettirir.” Der gönlünü rahat tutarmis. Beyin bu düsüncelerini korudugu günlerden birinde, oglan her zaman yaptigi gibi atina binip dag, dere, tepe, demeden, kirlarin güzel kokusunu çekermis burnuna. Doldurmus cigerine o temiz havayi. Av avlamis. Oturmus bir suyun basina, avladigi hayvanlarin taze leziz etlerinden doya doya yemis. Artani da almis yanina tekrar çikmis yola. Hava kararincaya kadar rüzgarla yarismis, kuslarla sakimis, dogayla hasir nesir olmus. Aksam yaklasirken, tutmus evinin yolunu. “annem bekler babam merak eder.” Diye kosturmus atini. Tam kente yaklasip baba ocagini görmeye basladigi yerde, birden atin ayaklari batakliga saplanmis. Çipindikça batmis. Atin ayaklari iyiden iyiye gömülmüs balçiga. Yüzlerce kez çirpinmis kurtulmak için. Her çirpinisi her telasi biraz daha çekmis onu balçigin içine. Beyin biricik oglu bagirarak ölümün koynuna gitmis. Aci haber tez duyulur. Oglanin aci sonu da beye hemen ulasir. Zavalli bey ne yapsin ne etsin. Çaresizlik içindeki bey, gözyaslarini içine akita akita basini kaldirmis, etrafindakilere donuk gözlerle bakmis. Hiç olmazsa gelecek nesiller, böyle felaketler yasamasin diye, açiklamis emrini. “tüm bölgeye tez haber salin. Herkes atini, arabasini, öküzünü, kagnisini kossun. Içine kuru yerden kuru topraklar doldurulsun. Batakliga bosaltsin. Su sözüm bir emir olarak herkese duyurulsun. Buyruguma uymayanin basi vurulsun. Bu batakligin yerinde bir kale yükselsin ki, baska babalarin cani yanmasin yigitler ölmesin.” Tüm ihtisamiyla bugün Kirsehir’in ortasinda yükselen, kaleye bakarsaniz yada üzerinden sehri seyrederseniz, bu öyküyü ve buraya toprak borcu olan köylüleri animsar kalenin olusmasindan sonra beyin oglu gibi yigitlerin o alandaki batakliga saplanip, yürekler yanmadigi için Bey’i rahmetle anarsininz |
|
SEVGİ VE DOSTLUĞUN BULUŞTUĞU YENİ ADRES... |
